Zabytki historyczne są bogactwem każdego regionu. Przyciągające turystów nierzadko z najodleglejszych miejsc świata, często stanowią tajemnicę dla tych, których dzieli od nich niemal krok. Ponieważ okres wakacyjny sprzyja wędrówkom, zachęcamy do zapoznania się z miejscami godnymi uwagi, leżącymi na terenie powiatu zgorzeleckiego. Okres wakacyjny jest wręcz wymarzoną porą roku dla miłośników aktywnych form spędzenia wolnego czasu. Do nich w głównej mierze kierujemy propozycję, która pozwoli im poznać nieco historii regionu, nada sens i wskaże kierunek pieszych lub rowerowych wypraw w towarzystwie rodziny lub przyjaciół. A takim kierunkiem może być np. wędrówka śladami przepięknych zabytków architektury.Niemal w każdej miejscowości położonej na terenie powiatu zgorzeleckiego znaleźć można interesujące budowle o zabytkowym znaczeniu. Należą do nich m.in. pozostałości po zamkach, w części odrestaurowane już pałace i dwory - czyli obiekty z duszą, których historię na przestrzeni stuleci pisali następujący po sobie właściciele, wojny, zmiany granic państwowych.

Naszą wędrówkę proponujemy rozpocząć od Łagowa, gdzie znajduje się renesansowy dwór, mający bryłę typowego kościoła, z nawą krytą dwuspadowym dachem i przybudówkami przypominającymi  zakrystię i kruchtę. Wrażenie to potęguje jeszcze przylegająca do „nawy” wysoka wieża, która wieńczona jest ośmiobocznym hełmem z iglicą. Na dziedzińcu stoją wykonane przez Jana Ch. Kirchnera barokowe  rzeźby, które pierwotnie znajdowały się  we wnętrzu pałacu w Radomierzycach. Z racji bliskiego sąsiedztwa Zgorzelca i komfortowego umeblowania, pałacyk ten był często odwiedzany przez wielu władców, arystokratów i wysokich oficerów. Do łagowskiego dworu najchętniej zajeżdżano w celach kulinarnych, gdzie ucztowano na świeżym powietrzu, w cieniu starych dębów przypałacowego parku. Kolejnym ciekawym obiektem pałacowym, bez wątpienia wartym obejrzenia jest pałac w Lasowie, położony 10 km od Zgorzelca na trasie Zgorzelec – Zielona Góra. Pałac ten powstał staraniem Kacpra (Starszego) von Fürstenau w 1593 r. Pomimo wielokrotnej przebudowy,  dwór ten zdołał zachować swój późnorenesansowy charakter i do dzisiaj stanowi jeden z najciekawszych tego  typu zabytków we wschodnich Łużycach. W pałacu tym gościło wielu znanych osobistości m.in. feldmarszałek cesarski Leopold von Daun, który w 1759 r. miał tutaj swoją kwaterę, czy sam Fryderyk II. Idąc dalej tropem pałaców i dworów, najbardziej okazałym obiektem barokowym Ziemi Zgorzeleckiej jest pałac w Radomierzycach. Ta iście magnacka rezydencja z XVIII-wieku,  stanowiła przed 1945 rokiem siedzibę ewangelickiej fundacji Joachimstein, założonej przez Joachima Zygmunta von Ziegler-Klipphausena. Całość znajduje się na wyspie, otoczonej szeroką fosą, zasilaną wodą z rzeki Witki. Na wyspę można dostać się przez kamienny most z trzema łukami i okazałą  barokową bramą ozdobioną herbem von Zieglerów. W radomierzyckim pałacu wielokrotnie gościli królowie oraz inne ważne postacie, np. z rodu Wettynów. W pałacu tym bawił się również następca tronu, książę Fryderyk August (późniejszy król Fryderyk August II). Dużo skromniejsze, ale również urokliwe pałacyki można obejrzeć także w Łomnicy, we wsi Ksawerów koło Zawidowa, w Kostrzynie oraz na tzw. Dolnym Ujeździe przy ul. Francuskiej w Zgorzelcu.

W naszym regionie, obok kompleksów pałacowo-parkowych, obejrzeć można również szereg cennych i wartościowych obiektów sztuki sakralnej. Najwcześniej powstałą świątynią chrześcijańską na tym terenie jest prawdopodobnie kościół w Niedowie, który miał powstać już w XI lub XII stuleciu. Znajdują się tam elementy wystroju i wyposażenia z okresu baroku i rokoka oraz najpiękniejsze i najbogatsze w naszym powiecie zespoły kamiennych płyt nagrobnych. Najstarsze płyty pochodzą z czasów renesansu. Romańską architekturę sakralną reprezentują kościoły w Jerzmankach, Jędrzychowicach, Łagowie, Studniskach i Trójcy. Wszystkie one powstały w przeciągu XIII stulecia. Warte uwagi są także wiejskie kościółki o charakterze barokowym i klasycystycznym, znajdujące się w Białogórzu, Gronowie, Miedzianej, Osieku Łużyckim, Radzimowie czy Żarkach Średnich. Spośród wymienionych do najpiękniejszych na wschodnich Łużycach pretenduje kościół w Miedzianej, wzniesiony w z inicjatywy właściciela wsi, barona Ottona Konrada von Hoberga. Znajdująca się tam ambona i ołtarz zostały wykonane przez cenionego wówczas rzeźbiarza - mistrza Lindnera. Zachował się również rokokowy piec kaflowy, który stoi w dawnej loży właścicieli Biernej. Barokowe świątynie znajdują się także w południowej części powiatu zgorzeleckiego w okolicy Bogatyni, m.in. w Działoszynie, Krzewinie i Sieniawce.  

Górne Łużyce i Ziemia Zgorzelecka słyną z oryginalnego budownictwa  przysłupowego, noszącego często miano „łużyckiego”. Ta perełka na naszych terenach jest wyjątkowa na skalę europejską. Kraina domów przysłupowych rozciąga się na pograniczu Polski, Niemiec i Czech. Na nowo odkrywane i z wysiłkiem pielęgnowane przypominają historię obszaru łużyckiego. Architektura przysłupowa, to zmyślna konstrukcja pionowych drewnianych słupów podtrzymująca górną część domu wraz z dachem i „wianuszkiem”, która otacza jego serce – izbę zrębową. Ta drewniana część parteru sprawia więc wrażenie „wstawki” do wnętrza domu. Łączy się ona z murowaną częścią gospodarczą, która dzisiaj zazwyczaj jest wykorzystywana jako pomieszczenie sanitarne. Takie obiekty można obejrzeć w Bogatyni, Sulikowie oraz jeden uratowany egzemplarz, stojący na peryferiach Zgorzelca. Ten ostatni pochodzi z nieistniejącej już wsi Wigancice Żytawskie, wysiedlonej w latach 90-tych XX w.  Dzisiaj funkcjonuje pod nazwą  „Dom Kołodzieja” i pełni rolę gospody.

   To tylko niektóre z interesujących, godnych obejrzenia miejsc. Zachęcamy więc do wyprawy szlakiem naszych architektonicznych „perełek”, otoczonych przepiękną przyrodą Ziemi Zgorzeleckiej.

   Więcej na temat zabytków architektury można przeczytać w publikacji pt. „Wędrówki po powiecie zgorzeleckim” autorstwa Waldemara Beny. Książka dostępna jest również na stronie www.powiat.zgorzelec.pl , w zakładce pn. „Turystyka w powiecie zgorzeleckim”, do pobrania w formacie PDF.